DÒNG CHẢY RIÊNG CỦA MỸ THUẬT MIỀN NAM

 

tranh của Hoạ sĩ Dinh Cường

DÒNG CHẢY RIÊNG CỦA MỸ THUẬT MIỀN NAM…

Quả thực, có dòng chảy riêng của mỹ thuật miền Nam trong dòng sông mỹ thuật Việt Nam. Điều này hòa toàn dễ hiểu, bởi vì, dù sao, vùng đất này cũng có một không gian văn hóa và tự nhiên ít nhiều riêng biệt. Nếu các họa sĩ miền Bắc sinh ra và lớn lên trong một môi trường thiên nhiên bốn mùa có nóng bức, có rét đậm, không dễ dàng trong cuộc mưu sinh khiến con người luôn ý thức về tồn tại, và, trong một môi trường văn hóa khá thuần nhất, lâu đời, mang đậm dấu ấn làng xã v.v… tích tụ trong tâm thức mỗi người một thế giới hình tượng tương đối thống nhất, mạch lạc… thì các họa sĩ miền Nam, về đại thể, ở vào một môi trường khác hẳn. Môi trường thiên nhiên tương đối hiền lành, điều kiện sống dễ dàng, nên con người cũng phóng khoáng, ít nghĩ xa, nghĩ sâu. Đặc biệt, môi trường văn hóa hết sức đa dạng (thậm chí đa tạp) biến đổi nhanh v.v… nên trong kinh nghiệm thị giác mỗi người là cả một thế giới hình ảnh hỗn độn (hay tản mạn) khó nắm bắt những hình thù có thể gọi là “bản sắc”.

Do đó, hội họa miền Nam khác hội họa miền Bắc, khá xa và rõ ở chỗ, nếu như hội họa miền Bắc có khuynh hướng quan tâm nhiều hơn đến con người trong đời sống xã hội, đến thân phận con người, cảm xúc nghệ thuật thường có cội nguồn hiện thực (lịch sử-xã hội) và khá thống nhất trong thế giới hình tượng (thậm chí cả hình ảnh, hình bóng) v.v… thì hội họa miền Nam có khuynh hướng quan tâm nhiều hơn đến các khía cạnh bản thể con người một cách trừu tượng, cảm xúc nghệ thuật thường được bắt đầu bằng một cảm thức mang tính thi ca hay triết học lãng mạn nào đó (có khi chỉ là mơ mộng vu vơ) và khá đa hình, đa dạng, với nỗ lực tìm kiếm hình thức biểu đạt nghệ thuật không tùy thuộc vào thế giới đối tượng… Không phải ngẫu nhiên mà ở miền Bắc ngôn ngữ hội họa Ấn tượng, Biểu tượng và Biểu hiện phát triển mạnh, trong khi ở miền Nam, cho đến nay, chủ yếu vẫn là ngôn ngữ hội họa Tượng trưng, Trừu tượng hay Siêu thực.

 

NGUYÊN HƯNG.
(Trích từ sách “Họa sĩ-kẻ sáng tạo nên mình”, NXB Mỹ thuật, 2002)

Nguồn: Huyen Nguyen

CÂU CHUYỆN HỌA SỸ TRƯƠNG ĐÌNH HẢI

Bức họa lụa khác “Nhảy cao” của họa sĩ kiêm điêu khắc gia Trương Đình Hải, tôi duyên được cũng từ lực hút chân nhân bắt nguồn từ kẻ tìm kiếm và tìm hiểu hội họa Gia Định. Tôi gặp bức tranh của một nhà kinh doanh nghệ thuật bắt đầu nghiên cứu về hội họa. Bức tranh để một nơi được xem bị thiệt thòi so với những bức tranh khác vì nguồn gốc không truy ra được.

Lòng chân nhân trong tôi đã chiến thắng và tôi sở hữu bức tranh này vì hai lẽ. Lẽ thứ nhất, họa pháp ba chị em chơi trò nhảy cao dân gian và hình họa nhìn có lối riêng với cái tên đề ghi mặt sau tranh “họa sĩ Trương Đình Hải”. Lẽ thứ hai bức tranh từng được sở hữu bởi một chính khách Việt kiều Pháp có mối quan hệ với chính phủ. Tranh luôn duyên và đẹp, nhưng nguồn gốc về họa sỹ không có thông tin luôn làm tôi thôi thúc và tình cờ truy tra trong cuốn Hiệp hội Văn nghệ sĩ, ấn phẩm năm 1970 có lưu ghi Họa sỹ Trương Đình Hải có triễn lãm hội họa năm 1970 và đạt giải ba với bức họa “Phân hóa” (người đạt giải nhất là họa sỹ Nguyễn Hoàng Hoanh với bức họa “Khởi nghĩa” và giải nhì với bức họa “Một ngày qua” của họa sỹ Đỗ Quang Em).

Chưa dừng lại việc truy tìm kiếm, tôi gặp gỡ tại nhà riêng cố họa sỹ Nguyễn Hoàng Hoanh hỏi về hội họa của năm đạt giải thưởng về người cùng đạt giải năm đó, nhưng thông tin về họa sỹ Trương Đình Hải với họa sỹ Nguyễn Hoàng Hoanh không xác thực, ông bằng giới thiệu qua họa sỹ Trương Văn Ý người có nhiều mối quan hệ liệu có tốt hơn. Sau đó tôi liên lạc gọi điện hỏi thăm cố họa sỹ Trương Văn Ý liệu có nghe danh và biết họa sĩ Hải hay không? Thông tin của họa sỹ Ý cho rất ít và cũng có tích cực rằng họa sỹ Trương Đình Hải là cháu điêu khắc gia Trương Đình Ý (MTĐD) sau 1975 có làm việc chung trong nghiệp đoàn mỹ thuật miền nam, có thể ông học mỹ thuật Huế nhưng không chắc chắn.

Bức tranh vẫn được tôi trân quý sau bao nhiều lần đổi phòng và xây nhà và hơn mười năm sau tôi tình cờ truy tìm trong tạp chí Hiệp hội Việt-Mỹ, năm 1974 về họa sỹ Trương Đình Hải như sau: “Ông Trương Đình Hải Tốt nghiệp Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế năm 1963. Chuyên vẽ tranh và nặn tượng với khuynh hướng Siêu Thực và Tượng Trưng và đã đoạt nhiều giải thưởng nghệ thuật quan trọng. Hiện nay Họa Sĩ phụ trách một số giờ về căn bản điêu khắc tại Trường Quốc Gia Cao Đẳng Mỹ Thuật Saigon và Trường Quốc Gia Trang Trí Mỹ Thuật Gia Định.”

Cuối cùng, nếu bạn không trở thành người tìm kiếm, thì bạn sẽ không gặp lực hút chân nhân. Bạn cố tìm kiếm thì chưa hẳn bạn sẽ tìm ra. Mọi thứ trong cuộc sống sẽ ở quanh bạn và gần bạn. Bạn hãy mở cửa, ánh sáng sẽ sáng soi cho bạn, ngược lại bạn đóng cửa lại tức là ánh sáng sẽ hạn chế bạn. Hội họa hãy để cho lực hút chân nhân trong đó có một phần chính bạn sẽ kết nối bạn đi trên những nấc thang chân lý đến bậc thầy và trở thành bậc thầy.